{"id":1868,"date":"2021-11-10T11:54:41","date_gmt":"2021-11-10T10:54:41","guid":{"rendered":"http:\/\/www.fotelkatapultowy.pl\/?p=1868"},"modified":"2021-11-10T13:32:39","modified_gmt":"2021-11-10T12:32:39","slug":"aces-ii","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.fotelkatapultowy.pl\/index.php\/2021\/11\/10\/aces-ii\/","title":{"rendered":"ACES II"},"content":{"rendered":"\n

 Fotel katapultowy ACES II<\/strong><\/p>\n\n\n\n

  Fotel katapultowy ACES II (Advanced Concept Ejection Seat II) jest podstawowym elementem systemu awaryjnego opuszczania samolotu F-16. Nale\u017cy on do foteli klasy \u201e0-0\u201d.U\u017cywana obecnie trzecia generacja fotela ACES II charakteryzuje zdolno\u015bci\u0105 dopasowania czasu otwarcia spadochronu w zale\u017cno\u015bci od pr\u0119dko\u015bci i wysoko\u015bci lotu. Jednak trudno\u015b\u0107 w zachowaniu stateczno\u015bci pod\u0142u\u017cnej oraz brak dodatkowej ochrony przed naporem dynamicznym powietrza wskazuj\u0105 na wyra\u017ane prawdopodobie\u0144stwo wyst\u0105pienia uszkodze\u0144 cia\u0142a pilota przy pr\u0119dko\u015bci powy\u017cej 425 KEAS.<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Fotel katapultowy ACES II zbudowany jest z aluminiowych struktur uformowanych odpowiednio aby nada\u0107 mu dostateczn\u0105 wytrzyma\u0142o\u015b\u0107. Tylna sekcja zaopatrzona jest w zestaw trzech rolek, kt\u00f3re umo\u017cliwiaj\u0105 ruch fotela po aluminiowych szynach zamontowanych w kabinie. Miska fotela ma szeroko\u015b\u0107 oko\u0142o 51cm. Katapulta rakietowa CKU-5\/A\/A (w nowszej wersji CKU-5\/B), kt\u00f3ra u\u017cywa standardowego \u0142adunku katapultowego na paliwo sta\u0142e i nadaj\u0119 pr\u0119dko\u015b\u0107 pocz\u0105tkow\u0105, natomiast dalszy ruch fotela spowodowany jest przez silnik rakietowy uruchamiany po opuszczeniu przez fotel kabiny samolotu.W wi\u0119kszo\u015bci wersji fotel wa\u017cy oko\u0142o 57 kg. i zawiera nast\u0119puj\u0105ce elementy:<\/p>\n\n\n\n

 Podsystem sekwencyjnego ustalania<\/strong> sk\u0142ada si\u0119 z jednostki sensor\u00f3w \u015brodowiskowych oraz jednostki sekwencyjnego ustalania. Jego zadaniem jest<\/p>\n\n\n\n

uruchomienie mechanizm\u00f3w fotela potrzebnych do procesu katapultowania, w zale\u017cno\u015bci od zebranych danych. W sk\u0142ad systemu sensor\u00f3w \u015brodowiskowych wchodz\u0105 dwa odbiorniki ci\u015bnienia dynamicznego (kompensowanych wysoko\u015bciowo) oraz dwa odbiorniki ci\u015bnienia statycznego.<\/p>\n\n\n\n

 Giroskopowy system stabilizacji fotela STAPAC<\/strong>. Jego g\u0142\u00f3wnym elementem jest dodatkowy silnik rakietowy zamontowany pod fotelem, na specjalnej platformie kontrolowanej przez system giroskopowego pomiaru k\u0105ta pochylenia. Zadaniem zestawu STAPAC jest stabilizowanie toru lotu fotela w celu zapobie\u017cenia kozio\u0142kowaniu. Dysze rakietowe s\u0105 tak ustawiane, aby wypadkowa wektora ci\u0105gu przechodzi\u0142a przez nominalny \u015brodek ci\u0119\u017cko\u015bci uk\u0142adu pilot-fotel.<\/p>\n\n\n\n

  Inercyjny system blokowania uprz\u0119\u017cy<\/strong> odpowiedzialny jest za wymuszone przyci\u0105ganie pilota do fotela. Umieszczony jest w tylnej cz\u0119\u015bci fotela pod zag\u0142\u00f3wkiem. System sk\u0142ada si\u0119 z mechanizmu przyci\u0105gania barkowego oraz mechanizmu przyci\u0105gania biodrowego. D\u017awignia znajduj\u0105ca si\u0119 po lewej stronie miski fotela pozwala r\u0119cznie zablokowa\u0107 uprz\u0105\u017c.<\/p>\n\n\n\n

Inercyjny system blokowania uprz\u0119\u017cy spe\u0142nia dwie funkcje:<\/p>\n\n\n\n

1. Blokuje uprz\u0105\u017c pilota w przypadku zadzia\u0142ania przeci\u0105\u017cenia w p\u0142aszczy\u017anie x-y o warto\u015bci wi\u0119kszej ni\u017c 2G;<\/p>\n\n\n\n

2. W przypadku katapultowania przyci\u0105ga barki pilota tak, aby przyj\u0105\u0142 on odpowiedni\u0105 pozycje.<\/p>\n\n\n\n

  System op\u00f3\u017aniaj\u0105cy<\/strong> umieszczony w pojemniku w g\u00f3rnej, lewej cz\u0119\u015bci fotela sk\u0142ada si\u0119 ze: spadochroniku stabilizuj\u0105cego, ma\u0142ego spadochroniku wyci\u0105gaj\u0105cego oraz mechanizmu strza\u0142owego. Mechanizm strza\u0142owy odpalany jest w celu spowolnienia i ustabilizowania ruchu uk\u0142adu \u201epilot-fotel\u201d. Jego g\u0142\u00f3wnym zadaniem jest uchronienie pilota przed silnym uderzeniem aerodynamicznym po opuszczeniu kabiny samolotu. Mechanizm strza\u0142owy wyrzuca obci\u0105\u017cnik o wadze oko\u0142o 0,5 kg. Obci\u0105\u017cnik ten wyci\u0105ga spadochron wyci\u0105gaj\u0105cy, a ten z kolei uruchamia spadochron stabilizuj\u0105cy. Spadochron wyci\u0105gaj\u0105cy spakowany jest w pojemniku umieszczonym w g\u00f3rnej lewej cz\u0119\u015bci fotela. Uprz\u0105\u017c spadochronu stabilizuj\u0105cego doczepiona jest do fotela po obu jego stronach. Linki spadochronu stabilizuj\u0105cego odcinane s\u0105 pirotechnicznie przed otwarciem spadochronu g\u0142\u00f3wnego. Mo\u017cliwo\u015b\u0107 r\u0119cznego otwarcia spadochronu, odpalenie mechanizmu strza\u0142owego spadochronu g\u0142\u00f3wnego, jak r\u00f3wnie\u017c zapocz\u0105tkowanie procesu oddzielenia pilota od fotela w przypadku uszkodzenia elektronicznego sekwencjonera, zapewnia d\u017awignia r\u0119cznego otwarcia spadochronu umieszczona po prawej stronie miski fotela. D\u017awignia ta jest zablokowana, gdy fotel znajduje si\u0119 w szynach prowadz\u0105cych i nie dopuszcza do uruchomienia procesu otwarcia spadochronu i oddzielenie pilota.<\/p>\n\n\n\n

 System awaryjnego podawania tlenu<\/strong> sk\u0142ada si\u0119 z wysokoci\u015bnieniowej butli z tlenem zamontowanej na lewej stronie fotela katapultowego, linki automatycznej aktywacji instalacji i uchwytu r\u0119cznej aktywacji W trakcie ruchu fotela w szynach, linka uruchamia awaryjn\u0105 butl\u0119 tlenow\u0105 i pozwala na korzystanie z niej tak d\u0142ugo jak tylko za\u0142oga jest po\u0142\u0105czona z fotelem. Zapas tlenu wystarcza na 8-12 minut w zale\u017cno\u015bci od wysoko\u015bci i sposobu oddychania. W przypadku awarii, kt\u00f3ra nie wymaga katapultowania, zapas ten pozwala na u\u017cywanie instalacji tlenowej do czasu zmniejszenia wysoko\u015bci poni\u017cej 10000 st\u00f3p. Wska\u017anik ci\u015bnienia (manometr) butli awaryjnej wskazuje ci\u015bnienie zmagazynowanego tlenu. Uk\u0142ad uruchamiany jest automatycznie w momencie zainicjowania procesu katapultowania lub r\u0119cznie przez poci\u0105gni\u0119cie zielonego k\u00f3\u0142ka awaryjnego podawania tlenu, zamontowanego o lewej stronie fotela katapultowego.<\/p>\n\n\n\n

 Zasobnik ratowniczy fotela ACES II<\/strong> umieszczony jest pod przykrywk\u0105 miski fotela. Przykrywka ta wykonana jest z w\u0142\u00f3kna szklanego i po\u0142\u0105czona z misk\u0105 za pomoc\u0105 zawias\u00f3w. Po oddzieleniu si\u0119 pilota pasy, kt\u00f3rymi jest on po\u0142\u0105czony z zasobnikiem, podnosz\u0105 pokryw\u0119 do g\u00f3ry i w prz\u00f3d. Efektem tego jest wypadni\u0119cie zasobnika z miski. Przykrywka wraca na swoje miejsce i jest blokowana w tej pozycji do momentu zapracowania \u0142adunku uwalniaj\u0105cego uprz\u0105\u017c pilota i wyrzutnik spadochronu. Prze\u0142\u0105cznik uwalniania ma dwie pozycje: przedni\u0105 (automatyczn\u0105) i tyln\u0105 (r\u0119czn\u0105). Poci\u0105gni\u0119cia uchwytu zasobnika powoduje jego otwarcie. Zasobnik przyczepiony jest do opadaj\u0105cego pilota na lince d\u0142ugo\u015bci 25 st\u00f3p. W przedniej cz\u0119\u015bci miski fotela umieszczona jest pracuj\u0105ca w dw\u00f3ch trybach (automatycznym i r\u0119cznym) radiolatarnia ratownicza URT-33C. Automatyczne ustawienie pracy radiolatarni nast\u0119puj\u0119 w momencie oddzielenia si\u0119 pilota od fotela.<\/p>\n\n\n\n

Przebieg procesu katapultowania przy u\u017cyciu fotela ACES II.<\/strong> Rozpocz\u0119cie procesu katapultowania rozpoczyna si\u0119 po uprzednim odbezpieczeniu d\u017awigni blokowania i poci\u0105gni\u0119ciu uchwyt\u00f3w katapultowania (centralnego uchwytu), uruchamiaj\u0105c w ten spos\u00f3b wszystkie uk\u0142ady fotela, kt\u00f3re dzia\u0142aj\u0105 w ustalonej kolejno\u015bci, powoduj\u0105c obr\u00f3t ko\u0142a z\u0119batego               i wyci\u0105gni\u0119cie zawleczek z inicjator\u00f3w. Fotel katapultowy jest w pe\u0142ni zautomatyzowany, umo\u017cliwia opuszczenie samolotu w ka\u017cdej chwili na wysoko\u015bciach i przy pr\u0119dko\u015bciach od zerowych do najwi\u0119kszych, jakie mo\u017ce osi\u0105gn\u0105\u0107 samolot. Rysunek pokazuje tor lotu fotela podczas lotu poziomego, z zaznaczonymi poszczeg\u00f3lnymi etapami procesu katapultowania.<\/p>\n\n\n\n

Proces katapultowania w locie poziomym:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W zale\u017cno\u015bci od warunk\u00f3w w automatyczny spos\u00f3b zostaje wybrany jeden      z trzech sposob\u00f3w katapultowania :<\/p>\n\n\n\n

1. Katapultowanie przy pr\u0119dko\u015bci V = 0 \u2013 460 km\/h i wysoko\u015bci H = 0 \u20134570m (czas rozwini\u0119cia spadochronu g\u0142\u00f3wnego mniej ni\u017c 2 s),<\/p>\n\n\n\n

2. Katapultowanie przy pr\u0119dko\u015bci V > 460 km\/h i wysoko\u015bci H = 0 \u2013 4570 m (mniej ni\u017c 6 s),<\/p>\n\n\n\n

3. Katapultowanie przy du\u017cych pr\u0119dko\u015bciach V i wysoko\u015bciach H (w trybie tym<\/p>\n\n\n\n

nast\u0119puje op\u00f3\u017anienie niekt\u00f3rych funkcji do momentu osi\u0105gni\u0119cia warunk\u00f3w trybu 2 lub 1).<\/p>\n\n\n\n

Sposoby katapultowania w zale\u017cno\u015bci od pr\u0119dko\u015bci i wysoko\u015bci lotu samolotu:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1. Umo\u017cliwia opuszczenie samolotu o ma\u0142ej warto\u015bci pr\u0119dko\u015bci wysoko\u015bci.W chwil\u0119 po wyrzuceniu fotela rozpoczyna si\u0119 proces rozwijania spadochronu ratowniczego.<\/p>\n\n\n\n

2. Spos\u00f3b pozwala na awaryjne opuszczenie kabiny samolotu podczas lotu      o \u015bredniej warto\u015bci pr\u0119dko\u015bci wysoko\u015bci. Po wyrzuceniu fotela, przed rozpocz\u0119ciem procesu rozwijania spadochronu ratowniczego otwiera si\u0119 spadochron hamuj\u0105cy pr\u0119dko\u015b\u0107 uk\u0142adu pilot-fotel.<\/p>\n\n\n\n

3. Spos\u00f3b pozwala na opuszczenie samolotu podczas lotu o du\u017cej warto\u015bci pr\u0119dko\u015bci i wysoko\u015bci. Spos\u00f3b ten jest podobny do sposobu drugiego. Dodatkowo zaprogramowano op\u00f3\u017anienie oddzielenia pilota od fotela\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0i w konsekwencji op\u00f3\u017anienie pocz\u0105tku procesu rozwijania spadochronu ratowniczego. Spadochron ratowniczy otwiera si\u0119 dopiero wtedy, kiedy parametry ruchu uk\u0142adu pilot-fotel zostan\u0105 wprowadzone do obwiedni okre\u015blaj\u0105cej warunki katapultowania drugim sposobem (po up\u0142ywie jednej sekundy od wej\u015bcia parametr\u00f3w do obwiedni). Dane o warunkach katapultowania, potrzebne do automatycznego wyselekcjonowania w\u0142a\u015bciwego sposobu katapultowania, przyjmowane s\u0105 przez odbiorniki ci\u015bnienia powietrza umieszczone na g\u0142owicy fotela.<\/p>\n\n\n\n